Bij dakonderhoud is vallen het grootste risico. Dat geldt bij een plat dak met lichtkoepels net zo goed als bij een steil pannendak. Voor vaklieden schrijft de wet precies voor hoe dat risico wordt beperkt: met hekwerken, randbeveiliging en waar nodig een veiligheidslijn. Als huiseigenaar, VvE-bestuur of eigenaar van een bedrijfspand bent u het veiligst uit als u het dak alleen vanaf de grond of vanuit huis bekijkt. Het werk op het dak zelf laat u over aan een team dat de juiste valbeveiliging meeneemt. In dit artikel leest u welke regels gelden, waar het verschil zit tussen een plat en een schuin dak, bij welk weer niemand het dak op hoort en wat u vooraf met uw dakdekker afspreekt. Wij zijn Dakcentrale Holland B.V. uit Hilversum. We werken met ongeveer 25 eigen dakspecialisten in vaste teams en schakelen geen onderaannemers in.
Kort samengevat
- Vanaf 2,5 meter valhoogte geldt de wettelijke plicht om vallen te voorkomen. Bij extra risico’s, zoals een lichtkoepel of werk boven een stoep, geldt die plicht ook lager.
- Eerst komen collectieve maatregelen, zoals een hekwerk van minstens 1 meter hoog. Pas als dat niet kan, mag iemand met een veiligheidslijn werken.
- Bij windkracht 6 en hoger, regen, vorst of gladheid wordt dakwerk uitgesteld.
- Een ladder is bedoeld om het dak op te komen, niet om lang vanaf te werken.
- Spreek in de offerte af wie de veiligheidsmaatregelen treft. Laat het dak eerst bekijken met een gratis dakinspectie.
Inhoudsopgave
- Waarom dakonderhoud vooral een valrisico is
- Wat de regels zeggen over werken op hoogte
- Plat dak of schuin dak: andere gevaren
- Bij dit weer gaat niemand het dak op
- Veilig het dak op als huiseigenaar?
- Wat u vooraf met uw dakdekker afspreekt
- Dakonderhoud en inspectie door onze vaste teams
- Ons advies vanuit de praktijk
- Veelgestelde vragen
- Bronnen
Waarom dakonderhoud vooral een valrisico is
De meeste mensen denken bij dakonderhoud aan lekkages, verstopte dakgoten of losse dakpannen. Wie het dak op gaat, loopt echter vooral het risico om te vallen. Het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk zegt in zijn factsheet over veilig werken op daken dat er vóór elk dakwerk een risicobeoordeling moet plaatsvinden, ook als het werk maar een paar minuten duurt. Dezelfde factsheet wijst erop dat het risico op vallende personen en materialen veel groter is bij vrieskou, nat weer of harde wind.
Veel ongelukken gebeuren bovendien op lage hoogte. Volgens de Arbocatalogus Veilig Werken op Hoogte gebeurt 78% van de valongevallen bij werk lager dan 2,5 meter. Een aanbouw met een plat dak of de dakgoot boven de voordeur is dus geen veilige uitzondering. Volgens diezelfde catalogus is er binnen 2 meter van een dakrand of lichtkoepel bijna altijd sprake van valgevaar.
Daar komt bij dat u niet ziet wat er onder uw voeten zit. Een dakbeschot met houtrot, een broze lichtkoepel of een dakpan die al los ligt, laten zich vanaf de ladder niet beoordelen. Een vakman herkent zulke zwakke plekken, en hij weet waar hij níet moet staan.
Wat de regels zeggen over werken op hoogte
In Nederland staan de regels in het Arbobesluit, de uitwerking van de Arbowet. Ze gelden voor iedereen die beroepsmatig op een dak werkt. Ze laten ook zien wat er nodig is om veilig het dak op te gaan.
De grens van 2,5 meter. Volgens Arboportaal van het ministerie van SZW moet een werkgever maatregelen nemen als er op 2,5 meter hoogte of meer wordt gewerkt. Dat geldt ook bij een kleiner hoogteverschil als er een extra risico is, zoals werk boven verkeer. Valbeveiliging is volgens de Arboportaal-pagina over valbeveiliging ook onder die hoogte verplicht bij openingen in de vloer of uitstekende delen. Of het dak plat of schuin is, maakt voor deze grens niet uit.
Eerst collectief, dan persoonlijk. Artikel 3.16 van het Arbobesluit schrijft voor dat er bij valgevaar zo mogelijk een veilige steiger, stelling of werkvloer is, of dat het gevaar wordt tegengegaan met hekwerken of leuningen. Een hekwerk telt alleen als het tot minstens 1 meter boven het werkvlak beveiligt. Kan dat niet, dan zijn vangnetten of een veiligheidsgordel met vanglijn nodig. Een vanglijn is een lijn die iemand aan een vast ankerpunt verbindt.
Hoe een goede randbeveiliging eruitziet. De Arbocatalogus Platte Daken, de afspraken van de dakbranche zelf, vraagt naast de bovenleuning van minstens 1 meter ook een tussenleuning, met openingen van maximaal 47 centimeter. Onderaan komt een kantplank van minimaal 15 centimeter. Zo’n plank voorkomt dat gereedschap of materiaal van het dak rolt.

De ladder. Volgens dezelfde catalogus is een ladder in principe alleen een manier om het dak op te komen, tot maximaal 7,5 meter hoogteverschil. Hij staat onder een hoek van 65 tot 75 graden en is geborgd tegen wegglijden. De ladder steekt minstens 1 meter boven de dakrand uit en staat op een harde, vlakke ondergrond. Vanaf de ladder werken mag alleen kort: minder dan 2 uur per project en minder dan 1 uur per dag. Wie op de ladder werkt, houdt altijd één hand aan de ladder en reikt niet verder dan een armlengte. Veel klussen aan de dakgoot of het lood vallen daar al buiten.
Plat dak of schuin dak: andere gevaren
Het platte dak
Op een plat dak lijkt alles veilig, omdat u er gewoon over kunt lopen. Toch noemt de EU-OSHA-factsheet drie manieren om te vallen: van de dakrand, van de rand waar gewerkt wordt en door openingen zoals lichtkoepels en dakvensters. Een oude lichtkoepel is vaak niet berekend op iemand die erop leunt of struikelt.

Voor platte daken gelden strenge afspraken over werken met een lijn. De brochure Veilig en gezond op het dak van de branchevereniging voor dakdekkers stelt dat vallen van een plat dak geen optie is. Aangelijnd werken mag alleen met gebiedsbegrenzing: de lijn is zo kort dat de dakdekker de rand niet kan bereiken. Dat mag bovendien alleen als vooraf is vastgesteld dat een hekwerk niet mogelijk is.
Onderhoud aan een plat dak bestaat meestal uit het controleren van de bitumen dakbedekking, het schoonhouden van de afvoeren en het nalopen van naden en aansluitingen. Bitumen is de zwarte, waterdichte dakbedekking op rollen die op de meeste platte daken ligt. Meer over de afvoer leest u in ons artikel over waterafvoer van een plat dak. Wij verzorgen ook bitumen daken, dakkoepels en lichtkoepels.
Het schuine dak
Een dak met een helling van 15 graden of meer geldt volgens de Arbocatalogus Veilig Werken op Hoogte als schuin dak. Hier kunt u uitglijden en over de rand vallen, door het dak heen zakken of van de zijkant van de gevel vallen. Hoe langer en steiler de helling, hoe sterker de beveiliging langs de rand moet zijn. Dakpannen zijn bovendien niet gemaakt om op te lopen. Een pan die breekt, geeft direct een lekkage en kan iemand uit balans brengen.
Typisch onderhoud op een schuin dak is het vervangen van gebroken pannen, het vastzetten van de nokvorst en het vernieuwen van lood- en zinkwerk. De nokvorst is de rij gebogen pannen op de bovenste rand van het dak. Lood- en zinkwerk zijn de metalen stroken die de aansluitingen rond schoorstenen, dakkapellen en goten waterdicht maken. Ziet u een losse vorst, lees dan eerst wat u doet als de nokvorst los zit. Ga daarvoor niet zelf naar de nok. Voor herstel en renovatie kunt u bij ons terecht voor pannendaken, loodwerk en nokvorst- en schoorsteenrenovatie.

Bij dit weer gaat niemand het dak op
Het weer bepaalt voor een groot deel of dakwerk veilig is. Volgens ArboTechniek over windkracht en dakwerk wordt werken op hoogte bij windkracht 6 (39 tot 49 km/u) afgeraden. Boven windkracht 6 moet het werk direct stoppen. Een plaat isolatie of een rol dakbedekking werkt bij harde wind als een zeil.
Ook deze omstandigheden maken een dak onveilig:
- regen of dauw op dakpannen en bitumen;
- vorst, ijzel, sneeuw of hagel;
- mos en algen op de noordkant van een pannendak, vooral als het nat is;
- duisternis of slecht zicht.
Dat zegt ook iets over het juiste moment voor onderhoud. Wie zijn dak in het voorjaar of de nazomer laat nakijken, voorkomt dat er midden in een herfststorm een spoedreparatie nodig is. Hoe u dat aanpakt, leest u in ons artikel over preventief dakonderhoud.
Veilig het dak op als huiseigenaar?
Het eerlijke antwoord: voor de meeste huiseigenaren is de veiligste route om niet zelf het dak op te gaan. De regels hierboven gelden voor vaklieden met hekwerken, ankerpunten en training. Zonder die middelen staat u er alleen voor. U kunt wel veel signalen zelf opmerken, zonder dat u ergens hoeft te klimmen.
Vanaf de grond of de straat:
- verschoven, gebroken of ontbrekende dakpannen;
- een nokvorst die scheef ligt of waar specie uit valt;
- water dat bij regen over de rand van de dakgoot loopt;
- planten of mos die uit de dakgoot groeien.
Vanuit huis:
- vochtplekken of verkleuring op het plafond of op zolder;
- daglicht tussen de pannen, gezien vanaf de zolder;
- een muffe geur of schimmel bij de dakkapel of schoorsteen.
Vanuit een raam dat uitkijkt op een plat dak:
- plassen die dagen blijven staan;
- blazen, scheuren of loszittende naden in de bitumen dakbedekking;
- bladeren en vuil rond de afvoer.
Ziet u een van deze signalen, maak dan een foto en schakel een dakdekker in. Een overlopende goot heeft vaak een eenvoudige oorzaak, zie dakgoot verstopt, maar het reinigen gebeurt op hoogte. Daarom laat u het over aan iemand met de juiste valbeveiliging. Lekt het al, lees dan wat u doet bij een daklekkage. Bij acute schade na storm leest u meer op onze pagina over noodreparatie aan het dak.
Wat u vooraf met uw dakdekker afspreekt
Als opdrachtgever heeft u ook een rol in de veiligheid. De Handreiking veilig werken van Gebouwschil Nederland adviseert om in de offerte vast te leggen hoe het dak veilig bereikbaar is en wie de veiligheidsmaatregelen treft en in stand houdt. Dat voorkomt discussie op de dag zelf.
Punten om vooraf af te spreken:
- Toegang tot het dak. Via een dakluik, een steiger of een ladder aan de achterkant? Moet er iets uit de tuin of van de stoep weg?
- Randbeveiliging. Welke maatregelen worden langs de dakrand en rond lichtkoepels genomen?
- Afzetten van de omgeving. Wie zorgt dat voorbijgangers, kinderen en huisdieren niet onder het werk lopen?
- Onvoorziene schade. Wat gebeurt er als er onder de dakbedekking houtrot blijkt te zitten?
- Afval en opruimen. Wie voert oude dakbedekking, pannen en lood af?
Voor VvE’s en bedrijfspanden. Vaste veiligheidsvoorzieningen op het dak zijn voor kort onderhoud niet verplicht. Volgens Dakenraad eist de Arbowet wel dat er altijd veilig gewerkt kan worden. Bij groot onderhoud zijn collectieve maatregelen verplicht. Liggen er zonnepanelen tot aan de dakrand, dan is aangelijnd onderhoud in die randzone volgens dezelfde bron in de praktijk niet veilig uit te voeren. Plaatst u nieuwe panelen, houd dan ongeveer 2 meter vrij van de rand. Laat het dak bij voorkeur vernieuwen vóór de panelen erop gaan, zie dakrenovatie voor zonnepanelen. Voor VvE-besturen hebben we de aanpak bij lekkage op een rij gezet in daklekkage in een VvE.
Dakonderhoud en inspectie door onze vaste teams
Bij Dakcentrale Holland B.V. begint onderhoud met een gratis dakinspectie. We leggen de situatie vast met foto’s, zodat u zelf ziet wat er speelt zonder dat u een voet op het dak hoeft te zetten. Het werk voeren we uit met ongeveer 25 eigen dakspecialisten in vaste teams. We schakelen geen onderaannemers in. Op vrijwel al ons werk geven we 15 jaar garantie. Na elke klus voeren we het afval af en ruimen we de werkplek op.

We zijn ISO 9001:2015 gecertificeerd en reageren binnen 24 uur (op werkdagen) op een offerteaanvraag. Bij lekkage of stormschade is onze spoedservice 24/7 bereikbaar. We zijn gevestigd aan de Naarderweg 16, 1217 GL Hilversum, en werken in heel Nederland, van platte daken en pannendaken tot dakgoten, dakisolatie en lichtkoepels. Bel 085 06 06 429 of mail naar info@dakcentralehollandbv.nl. U kunt ook direct een gratis dakinspectie aanvragen.
Ons advies vanuit de praktijk
Veel daken worden pas bekeken als er al water binnenkomt. Op dat moment is het vaak herfst, nat en winderig: precies het weer waarin niemand het dak op hoort. Wij zien dakveiligheid daarom niet als iets wat pas op de dag van de klus begint. Het begint bij goed plannen.
Een vaste inspectie op een rustig moment geeft u een duidelijk beeld van uw dak, met foto’s van de punten die aandacht vragen. Daarna kunnen we het werk voorbereiden met de juiste toegang en beveiliging, in plaats van in haast te improviseren.
Werken met vaste teams helpt daarbij. Onze mensen kennen elkaars werkwijze en weten wie wat doet op het dak. Dat geeft rust, voor hen en voor u. Ons advies aan huiseigenaren, VvE-besturen en eigenaren van bedrijfspanden is daarom eenvoudig: kijk zelf vanaf de grond, noteer wat u opvalt en laat het werk boven aan ons over.
Arno
Veelgestelde vragen
Mag ik als particulier zelf op mijn dak werken?
De Arbo-regels gelden voor werkgevers en werknemers, niet voor u als particulier in uw eigen huis. Dat maakt het niet veiliger: ook bij lage daken gebeuren veel valongevallen. Zonder hekwerk, ankerpunt en ervaring is het verstandig om het dak alleen vanaf de grond of vanuit huis te bekijken en het werk door een dakdekker te laten doen.
Is valbeveiliging verplicht voor een dakdekker op een laag dak?
Vanaf 2,5 meter valhoogte zijn maatregelen tegen vallen altijd verplicht. Daaronder ook, als er extra risico’s zijn, zoals lichtkoepels, openingen in het dak of werk boven een weg of stoep. Bij een plat dak geldt de zone binnen 2 meter van de rand vrijwel altijd als gevarenzone.
Bij welke windkracht stopt dakwerk?
Bij windkracht 6 wordt werken op hoogte afgeraden, en boven windkracht 6 stopt het werk direct. Ook regen, vorst, ijzel en sneeuw zijn redenen om het werk uit te stellen. Een goede planning houdt daar rekening mee.
Hoe vaak moet mijn dak gecontroleerd worden?
Voor de meeste woningen is een controle eens per jaar een goed uitgangspunt, liefst in het voorjaar of de nazomer. Na een zware storm is een extra controle verstandig. Wilt u weten hoe uw dak ervoor staat? Vraag dan een gratis dakinspectie of offerte aan via 085 06 06 429 of info@dakcentralehollandbv.nl. We reageren binnen 24 uur op werkdagen.
Bronnen
EU-OSHA, factsheet 49: Veilig werken op daken
Arbocatalogus Veilig Werken op Hoogte
Arboportaal: Wat zegt de wet over werken op hoogte?
Arbeidsomstandighedenbesluit artikel 3.16
Arbocatalogus Platte Daken: Valgevaar
Veilig en gezond op het dak: aangelijnd werken
ArboTechniek: Tot welke windkracht mag je op een dak werken
Gebouwschil Nederland: Handreiking veilig werken
Dakenraad: Onderhoud, dakveiligheid en PV-panelen


