Een ontluchting op een plat dak is een doorvoer die lucht, damp of gassen van binnen of uit de dakopbouw naar buiten afvoert. Welke u nodig heeft, hangt af van wat er moet worden afgevoerd: rioollucht, vocht uit de dakconstructie of de afvoerlucht van een ventilatiesysteem. Even belangrijk is hoe de doorvoer in de dakbedekking wordt opgenomen. Elke pijp door een plat dak is een opening in de waterdichte laag, en daar ontstaan in de praktijk veel lekkages. Hieronder leggen wij uit welke soorten er zijn, wanneer een plat dak ventilatie nodig heeft en waar u op let bij plaatsing of herstel.
Kort samengevat
- Er zijn drie functies: rioolontluchting, constructie-ontluchting (vocht uit de dakopbouw) en afvoer van mechanische ventilatie. Ze zijn niet uitwisselbaar.
- Enkelwandig volstaat bij weinig temperatuurverschil, zoals bij het riool. Voor warme, vochtige lucht uit een ventilatie-unit kiest u dubbelwandig, zodat er geen condens terugloopt.
- Een warm dak, de gangbare opbouw bij platte daken, wordt niet geventileerd. Een koud dak moet juist goed geventileerd worden om condens en houtrot te voorkomen.
- De plakplaat van de doorvoer moet passen bij uw dakbedekking: bitumen bij bitumen, EPDM bij hetzelfde EPDM-systeem.
- Druppelt het rond een ontluchting, dan zit de oorzaak meestal in de aansluiting op de dakbedekking. Laat die beoordelen voordat de schade onder de dakbedekking groter wordt.
Inhoudsopgave
- Wat een ontluchting op een plat dak doet
- Drie soorten ontluchting met elk een eigen taak
- Enkelwandig of dubbelwandig
- Heeft uw platte dak ventilatie nodig?
- De dakdoorvoer moet passen bij uw dakbedekking
- Waar het in de praktijk misgaat
- Zelf plaatsen of een dakdekker laten komen?
- Zo helpen wij u met de ontluchting van uw platte dak
- Onze kijk op ontluchting en ventilatie van platte daken
- Veelgestelde vragen
- Bronnen
Wat een ontluchting op een plat dak doet
Op vrijwel elk plat dak ziet u een of meer pijpen met een kapje erop. Dat zijn dakdoorvoeren: een buis die door de dakconstructie loopt, met onderaan een vlakke plaat (de plakplaat of slab) die in de dakbedekking wordt verwerkt. Bovenop zit een kap die regen tegenhoudt, maar lucht doorlaat.
Het principe is eenvoudig. Lucht of damp die binnen of in de dakopbouw niet weg kan, krijgt via de pijp een vaste uitweg naar buiten. Dat voorkomt bijvoorbeeld dat rioollucht in huis komt, dat vocht zich ophoopt in de isolatie, of dat de afvoerlucht van uw ventilatiesysteem nergens heen kan.
Het lastige deel zit niet in de pijp, maar in de plek waar hij door het dak gaat. Dakbedekkingsfabrikant IKO wijst erop dat een doorvoer dampscherm, isolatie, onderlaag en toplaag onderbreekt. Al die lagen moeten rond de pijp weer netjes aansluiten. Gaat dat mis, dan krijgt u lekkage of vocht in de isolatie, vaak zonder dat u het direct ziet.
Drie soorten ontluchting met elk een eigen taak
Wie zoekt op ontluchting of ventilatie voor een plat dak, komt drie verschillende dingen tegen. Ze lijken van buiten op elkaar, maar hebben elk een andere functie.
| Soort | Wat het afvoert | Waar de pijp op aansluit | Gebruikelijke uitvoering |
|---|---|---|---|
| Rioolontluchting | Rioollucht en luchtdruk uit het afvoersysteem | De standleiding van toilet, douche en keuken | Enkelwandig |
| Constructie-ontluchting | Vocht uit de dakopbouw zelf | De isolatielaag onder de dakbedekking, niet de binnenruimte | Kleine dampontluchter in de dakbedekking |
| Ventilatie-afvoer | Afvoerlucht van mechanische ventilatie of een WTW-unit | Het kanaal van de ventilatie-unit | Dubbelwandig, diameter passend bij het kanaal |
Rioolontluchting
Uw riolering heeft een opening nodig om lucht kwijt te kunnen. Als het regent, vult het openbare riool zich met water en wordt de lucht daarin verdrongen. De gemeente Borsele legt uit dat die lucht via de ontluchting van de huisriolering ontsnapt. Zonder goede ontluchting kunnen de waterslotjes in uw afvoeren leeggezogen worden en ruikt u rioollucht in huis. Bij de meeste woningen loopt de standleiding daarom door tot boven het dak.
Constructie-ontluchting
Deze ontluchting ventileert alleen de dakopbouw, niet de ruimte eronder. Ubbink, fabrikant van ventilatieproducten, noemt als reden dat er na regen tijdens de bouw restvocht in de constructie kan zitten, of dat een dampremmer niet goed is aangebracht. Dat vocht moet ergens heen. Een constructie-ontluchting mag niet op de binnenruimte worden aangesloten: dan krijgt u tocht en warmteverlies in plaats van een droge dakopbouw.
Afvoer van mechanische ventilatie
Heeft u mechanische ventilatie of een warmteterugwinunit, dan blaast die de afgezogen binnenlucht via het dak naar buiten. Die lucht is warm en vochtig. Ubbink geeft aan dat zo’n ontluchter voor de afvoer van een keuken een luchtweerstand kan hebben die 25 tot 50 keer hoger is dan bij een product dat voor ventilatie is ontwikkeld. De afzuiging moet dan harder werken en verbruikt meer stroom.
Enkelwandig of dubbelwandig
Bij het kiezen van een ontluchting komt u steeds deze twee termen tegen. Het verschil zit in de opbouw van de kap en de buis.
- Enkelwandig: één wand tussen binnen en buiten. Geschikt als de lucht die erdoor gaat niet veel warmer is dan de buitenlucht, zoals bij rioolontluchting.
- Dubbelwandig: een binnen- en buitenwand met een isolerende laag of luchtspouw ertussen. De binnenwand blijft warmer, zodat warme, vochtige lucht minder snel condenseert in de pijp.
Technisch groothandel Jan Wit stelt dat een dubbelwandige uitvoering bij warme en vochtige afvoerlucht van mechanische ventilatie vrijwel altijd nodig is. Gebeurt dat niet, dan slaat in de winter condens neer in de koude buis. Dat water loopt terug naar de unit of druppelt uit het plafond, en wordt dan vaak voor een daklekkage aangezien. Twijfelt u, dan is dubbelwandig de veiligste keuze.
Heeft uw platte dak ventilatie nodig?
Dat hangt af van de manier waarop uw dak is opgebouwd. Bij platte daken zijn er drie opbouwen. Welke u heeft, ziet u meestal pas bij een inspectie of als er een stukje dakbedekking open gaat.
Warm dak
Bij een warm dak ligt de isolatie bovenop de dakplaten, met daaronder een dampremmende laag en daarboven de dakbedekking. Het Duurzaam Bouwloket legt uit dat de dragende constructie zo aan de warme kant blijft. Dit is de opbouw die bij renovatie en nieuwbouw het meest wordt toegepast. Een warm dak wordt niet geventileerd. De dampremmer zorgt ervoor dat vochtige binnenlucht niet in de isolatie komt. Een constructie-ontluchting kan nog wel nuttig zijn om restvocht af te voeren dat bij de aanleg is ingesloten. Meer over die laag leest u in ons artikel over dampremmende folie voor het dak.
Koud dak
Bij een koud dak zit de isolatie aan de binnenkant, onder de dakplaten of tussen de balken. De houten constructie ligt dan aan de koude kant. IKO noemt als nadeel dat het timmerwerk daardoor nauwelijks beschermd is tegen temperatuurschommelingen, waardoor de constructie meer uitzet en krimpt en de dakbedekking kan scheuren.
Een koud dak moet geventileerd worden. Warme binnenlucht die door kieren of een beschadigde dampremmer in de constructie komt, koelt daar af en condenseert tegen de koude dakplaten. Dat leidt tot schimmel en houtrot. De gangbare aanpak is een ventilatieruimte boven de isolatie, met openingen aan twee zijden zodat er lucht doorheen kan stromen. Die openingen mogen niet dichtgezet worden, ook niet bij een verbouwing.
Bij oudere platte daken komt het voor dat de ventilatie van een koud dak in de loop der jaren is verdwenen, bijvoorbeeld door een nieuw plafond of dichtgekitte gevelopeningen. Een koud dak omzetten naar een warm dak lost het probleem vaak structureel op. Lees daarover meer in ons artikel over een plat dak na-isoleren.
Omgekeerd dak
Bij een omgekeerd dak ligt de isolatie bovenop de dakbedekking, afgedekt met grind of tegels. De dakbedekking zelf ligt dan aan de warme kant en doet ook dienst als dampremmer. Ook deze opbouw wordt niet geventileerd, maar doorvoeren moeten hier extra zorgvuldig worden afgewerkt omdat ze door twee lagen heen gaan.
De dakdoorvoer moet passen bij uw dakbedekking
Een ontluchting op een plat dak heeft vrijwel altijd een plakplaat die in de dakbedekking wordt verwerkt. Die plaat moet van een materiaal zijn dat goed hecht aan wat er al op uw dak ligt.
- Bitumen: de plakplaat wordt meestal met de brander in de bitumenbanen gelast of, bij zelfklevende systemen, koud verlijmd. IKO wijst erop dat de doorvoer moet passen bij de plaatsingswijze van het membraan, zoals vlamlassen, zelfklevend of koud verlijmen. Meer over deze dakbedekking vindt u op onze pagina over bitumen daken.
- EPDM: rubber dakbedekking wordt verlijmd met een manchet of een vooraf aangebrachte EPDM-slab. Fabrikant Werova benadrukt dat u eerst moet vaststellen welk foliesysteem er ligt, omdat primer, lijm en tape per systeem verschillen.
- PVC en TPO: deze kunststof banen worden met hete lucht gelast. Een doorvoer voor PVC is niet automatisch geschikt voor EPDM of TPO, en andersom.
Let bij aankoop ook op de productinformatie. De Rijksoverheid legt uit dat een prestatieverklaring de eigenschappen van een bouwproduct voor een bepaalde toepassing vermeldt. Daarmee kunt u nagaan of een product geschikt is voor uw situatie.
Waar het in de praktijk misgaat
Lekkage of vocht bij een ontluchting heeft meestal een van deze oorzaken:
- Losgekomen of gescheurde plakplaat. Door zon, kou en werking van het dak laat de aansluiting na jaren los. Water loopt dan langs de pijp naar binnen.
- Verkeerde combinatie van materialen. Een kunststof of EPDM-slab die met kit op bitumen is geplakt, houdt het vaak maar een paar seizoenen.
- Doorvoer op een slechte plek. Een pijp in een lage hoek waar water blijft staan, of vlak naast een naad of afvoer, staat continu onder water. Plaats een doorvoer zo ver mogelijk van naden, afvoeren en isolatie-overgangen. Ook voldoende afschot op het platte dak helpt.
- Enkelwandig waar dubbelwandig nodig is. De condens van een ventilatie-unit druppelt dan langs de buis terug naar binnen.
- Verdwenen of beschadigde kap. Zonder kap komt regen, blad en soms een vogelnest direct in de leiding.
- Constructie-ontluchting aangesloten op de binnenruimte. Dat geeft tocht en warmteverlies.
Staat er regelmatig water rond de doorvoeren, lees dan ook ons artikel over water op een plat dak. Vereniging Eigen Huis adviseert om een plat dak twee keer per jaar te controleren, met extra aandacht voor de aansluitingen. Kijk daarbij ook naar de voet van elke ontluchtingspijp: zitten er blazen, scheurtjes of loszittende randen, dan is het tijd om er iets aan te doen.
Ziet u een vochtplek op het plafond onder een ontluchting, dan is de bron niet altijd de aansluiting op het dak. Het kan ook condens uit de pijp zijn, of een lekkage elders die via de constructie naar dat punt loopt. In ons artikel over daklekkage opsporen leest u hoe u de bron vindt.
Zelf plaatsen of een dakdekker laten komen?
Een nieuwe ontluchting op een EPDM-dak kan een handige klusser in principe zelf plaatsen, mits het systeem bekend is en de juiste lijm en manchet worden gebruikt. Toch raden wij aan om in deze situaties een dakdekker te laten kijken:
- Het dak is van bitumen en de doorvoer moet worden ingebrand. Werken met een open vlam op een dak vraagt ervaring en de juiste voorzorgsmaatregelen.
- U weet niet of u een warm, koud of omgekeerd dak heeft.
- De dakbedekking is al oud of verweerd. Een nieuwe aansluiting op oud materiaal hecht vaak slecht. Hoe lang bitumen meegaat, leest u in ons artikel over de levensduur van een bitumen dak.
- Er is al een vochtplek of lekkage bij een bestaande doorvoer.
- Er gaat een ventilatie-unit of WTW-installatie op het dak aansluiten. Stem de keuze voor de doorvoer dan af met de installateur.
- Het gaat om een dak van een VvE of bedrijfspand, waar meerdere partijen verantwoordelijk zijn.
Zo helpen wij u met de ontluchting van uw platte dak
Twijfelt u over een ontluchting, of lekt het bij een bestaande doorvoer? Wij komen eerst kijken met een gratis dakinspectie inclusief foto’s. U ziet dan precies hoe de doorvoeren, de dakbedekking en de aansluitingen erbij liggen, ook op plekken die u zelf niet kunt zien. Het werk wordt uitgevoerd door onze eigen dakdekkers, nooit door onderaannemers. Oud materiaal voeren wij zelf af, en op vrijwel al ons werk geven wij 15 jaar garantie.
Is er al lekkage, dan rukt ons spoedteam 24/7 uit met materiaal in de bus. Kijk op onze pagina over daklekkage verhelpen of bel direct 085 06 06 429.
Onze kijk op ontluchting en ventilatie van platte daken
Wij werken al 25 jaar aan platte daken, in Hilversum en door heel Nederland. Wat wij steeds weer merken: de ontluchting zelf is zelden het probleem, de manier waarop hij is aangesloten wel. Een doorvoer die met kit op een oude bitumenlaag is geplakt, of een enkelwandige pijp boven een ventilatie-unit, is een bekende oorzaak van vocht.
Daarom kijken wij bij een doorvoer altijd naar het hele dak. Welke opbouw ligt er, hoe oud is de dakbedekking, en wat moet de pijp eigenlijk afvoeren? Soms is het vervangen van één plakplaat voldoende. Soms blijkt een koud dak zonder werkende ventilatie de echte oorzaak, en is het verstandiger om bij de volgende dakisolatie over te stappen op een warm dak. Wij vertellen u eerlijk welke van de twee het is, met foto’s erbij, zodat u zelf kunt beoordelen wat er nodig is.
Ons advies: laat bij elke vervanging of renovatie van de dakbedekking ook de doorvoeren meenemen. Een nieuwe dakbedekking met oude aansluitingen is een gemiste kans.
— Arno
Veelgestelde vragen
Wat is de ontluchtingspijp op het dak?
Meestal is dat de rioolontluchting: het verlengde van de standleiding waar toilet, douche en keuken op lozen. Via die pijp kan lucht uit het riool ontsnappen, zodat de waterslotjes in uw afvoeren niet leeggezogen worden en u geen rioollucht in huis ruikt. Een tweede pijp op het dak is vaak de afvoer van mechanische ventilatie.
Hoe wordt het riool door het dak ontlucht?
De standleiding wordt doorgetrokken tot boven het dak en afgewerkt met een dakdoorvoer met kap. Op een plat dak gaat het meestal om een enkelwandige doorvoer, waarvan de plakplaat in de dakbedekking wordt gelast of verlijmd. Het leidingwerk binnen is werk voor een installateur. De waterdichte aansluiting op het dak is werk voor de dakdekker.
De afvoer op mijn platte dak is verstopt. Wat kan ik doen?
Is het een regenwaterafvoer, verwijder dan bladeren en vuil rond de afvoer en controleer of het water weer wegloopt. Een bladvanger voorkomt herhaling. Blijft er water staan of lekt het binnen, laat het dak dan controleren, want staand water versnelt de veroudering van de dakbedekking. Een verstopte rioolontluchting ruikt u eerder dan u hem ziet: dat is werk voor een loodgieter.
Hoe ventileer ik een koud plat dak?
Een koud dak heeft een open ventilatieruimte boven de isolatie nodig, met openingen aan twee zijden zodat buitenlucht er doorheen kan stromen. Daarnaast is een goed aansluitende dampremmer aan de warme binnenkant nodig. Zijn de openingen dichtgezet of is de dampremmer beschadigd, dan ontstaat condens tegen de dakplaten. Vaak is ombouwen naar een warm dak de duurzamere oplossing.
Bronnen
- IKO: Waterafvoeren en dakdoorvoeren (gids)
- IKO: Het verschil tussen een warm, koud en omgekeerd plat dak
- Gemeente Borsele: Beluchting, ontluchting en ontlastput
- Ubbink: Constructieventilatie
- Jan Wit: Platdak ontluchting plaatsen
- Duurzaam Bouwloket: Isoleren plat dak
- Werova: Dakdoorvoer voor een EPDM-dak
- Rijksoverheid: Wat is een prestatieverklaring voor bouwproducten?
- Vereniging Eigen Huis: Onderhoud plat dak